4. نقش دین و جنبش شیخ حسن جوری
در خراسان، شیخ حسن جوری با رفتار و گفتار مذهبی و مردممحور، توانست نخستین “جبهه همبستگی معنوی و اجتماعی” را در برابر حاکمیت مغولان ایجاد کند.
این جنبش نشانگر یک تحول بود:
از این پس، بخشی از نیروهای فکری جامعه فهمیدند که قدرت نرم مذهب و شبکههای ایمان جمعی، میتواند جایگزینی برای ارتشهای ازخلاف مردم باشد.
این حرکت، جرقهای از بیداری اجتماعی را رقم زد، هرچند هنوز مردم با طبقه نظامی – چه مغولی و چه ایرانی – بیاعتماد بودند.
5. نتیجه غیرمستقیم مثبت از دوران مغول
در نهایت، اگرچه مغولان با خشونت تمدنها را درهم کوبیدند، اما با از میان بردن خلافت عباسی، بزرگترین قدرت پوشالی عرب را نابود کردند.
این اقدام، ناخواسته راه را برای پیدایش دولتهای تماماً ایرانی یا ایرانگرا هموار کرد و به نوعی قطع وابستگی سیاسی ایران از خلافت عربی را رقم زد.
|
بهعبارتی، از دل ویرانی مغول، بذر خودآگاهی سیاسی و فرهنگی جدیدی کاشته شد. |